Báo cáo chuyên đề - Tháng 3

Chủ đề : Từ cách hiểu – Cảm nhận đến thiết kế bài giảng văn bản : “Sang thu”

    Ngữ văn 9

ĐẶT VẤN ĐỀ

Đọc – Hiểu và cảm nhận được cái hay,cái đẹp của một tác phẩm văn chương là mục tiêu của chương trình dạy hộc Ngữ văn trường THCS. Nhưng thời gian gần đây một bộ phận không ít học sinh đã có tư tưởng nhàm chán không thích học văn. Bởi vậy trong giờ Ngữ văn ngoài sự lung linh của chất thơ – chất nhạc vôn có của tác phẩm thầy cô giáo phảo biết thổi vào bài giảng, thổi vào tâm hồn của học sinh một niềm đam mê bằng csach gợi dẫn để học sinh tiếp cận và lĩnh hội tác phẩm văn học một cách sáng tạo, kích thích được tính tochs cực của các em đề khi đọc, tìm thiểu xong tác phẩm văn học đó các em sẽ cảm thấy yêu thích và tự cmat nhận được cái hay, cái đẹp mà văn học truyền tải. TRong chương trình Ngũa văn lớp 9 có rất nhiều tác phẩm văn học của nhiều tác giả đã tạo được cho học sinh một cách hiểu mới , một cách nhìn mới về văn học như “ Con cò” cuả Chế Lan Viên, “ Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ” của Nguyễn Khoa Điềm hay

‘ Ánh Trăng “ của Nguyễn Duy. Nhưng có lẽ bài thơ đã tác động đến tâm hồn các em nhiều nhất, làm cho các em xao xuyến nhất là văn bản “ Sang thu” của Hữu Thỉnh. Học xong bài thơ các em thấy được sự tinh tế của nhà thơ trước thời kghawcs giao mùa từ hạ sang thu, hầu hết các em thuộc bài thơ ngay tại lớp và cảm nhận được sự độc đáo của ngôn từ mà chính bản thân nó đã chứa đựng được sự runbg động của con người trước cảnh sắc của thiện nhiên.

          Được trực tiếp hướng dãn các em đọc – hiểu văn bản Sang thu, tôi có những suy nghĩ rút ra trong quá trình giảng dạy.Đó là, người dạy phải làm thế nào để tác phẩm văn học từ chỗ là tiếng nói nội tâm của nhà văn trở thành vấn đề nội tâm của học sinh. NGười ta vẫn thường nói rằng trong giảng dạy văn nếu cái chủ quan của học sinh chưa gặp cái chủ quan của nhà văn qua hình tượng nghệ thuật thì chưa có hiệu quả văn học. Điều đó, có nghĩa giáo viên dạy văn cần đi sâu khai thác nét riêng, nét độc đáo của từng tác phẩm giúp học sinh rèn luyện tư duy, dạy học sinh phương pháp suy nghĩa, cảm nhận nét đẹp của tác phẩm văn học tạo ra sự đồng cảm giữa người đọc, người tiếp nhận và nhà thơ, giữa sự truyền thụ của thầy và sự lĩnh hội của học sịnh. Muốn vầy thầy phảo hiểu và thật sự sống với tác phẩm thì lúc đó mới phả được cái hồn của văn bản vào học sinh của mình.

II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1. 1.     Tiếp cận văn bản:

Viết về mùa thu đặc biệt là sự chuyển giao màu hạ sang thu là điều rất khó nhưng lại là thời khắc thật sự có tyasc động mãnh liệt vào các hồn thơ, nhưng làm thế nào để chuyển tải được cái thần của nó lại là một vấn đề hết sức khó . Vậy nhưng khi đọc bài thơ “ Sang thu” của Hữu Thỉnh ta đã cảm nhận đưc[j sự chuyển mình thật nhẹ nhàng nhưng cũng thật rõ nét . Để ghi lại sự chuyển biến đó nhà thơ phải có sự cảm nhận thật tinh tế, phải có một tâm hồn thật nhạy cảm mới chuyển tải được sự chuyển mình của thiên nhiên và sự dùng dằng của một cuộc đời trong buổi giao thời khi sắp bước ‘ sang thu”!

          Sự thay đổi đó được  bắt đầu bằng từ “ bỗng”, như là một thông báo đột ngột của sự vật trong không gian và một loạt các hình ảnh quen thuộc quanh ta ( Những hình ảnh  này hoàn toàn khác với hình ảnh thiên nhiên tiêu biểu thường gặp trong các bài thơ thu trước đó)

          Với mười hành ảnh như : Hương ổi, gió se, sương, sông, chim ,mây, nắng, mưa, sấm, chớp, và cuối cùng là hang cây đứng tuổi, hình ảnh nào cũng tinh tế, cũng nói lên được cái hồn của thiên nhiên lúc giao mùa. Hương ổi phả vào trong gió se, sương chùng chình qua ngõ, sông được lúc dềnh dàng, chim vội vã với cơn mưa,bớt bất ngờ tiếng sấm…Những chữ “phả”, “chùng chình”, “dềnh dàng”, vội vã”, “vắt”, đã khiến cho buocs chân mùa thu như đang đến gần vừa nhẹ nhàng, vùa rõ nét, nhưng nó lại không hoàn toàn tách bạch giữa hạ sang và thu. Mặc dù đã nhận ra sự chuyể mình bằng cả một hệ thống hình ảnh như vậy nhưng nhà  thơ vẫn tự hỏi một cách bang  quơ:

“Hình như thu đã về”

Nhưng một chút bang quơ đó  đã tạo ra một cái nhìn thiên nhiên rất thơ rất tình tế và cũng thật nhạy cảm và toát lên cả bài thơ người ta vẫn cảm nhận được sự đằm thắm chất dân gian của một hồn quê găn bó với thiên nhiên đất nuocs . Chính vì thê mà bài thơ mang hơi thở của quê hương, ruộng đồng rõ nét. Nhưng điều đặc biệt là trong bài thơ vẫn lắng đọng lại và toát lên tình triết lí chiều sâu suy nghĩ khá rõ nó thể hiện ở hai câu cuối trong bài:

                                       Sấm cũng bớt bất ngờ

Trên hàng cây đứng tuổi

Với hai tầng nghĩa tả thực và ẩn dụ, những tiếng sấm của mùa hạ cũng bớt dần đi lúc sang thu, hàng cây cũng bớt bất ngờ, bớt bị giật mình vì tiếng sấm nũa nhưng điều mà tác giả muốn chuyển tải là khi con người đã từng trải thì cũng vững vàng hơn trước những vang động của ngoại cảnh , Thật là một sự kết thúc thật nhẹ nhàng êm ả mà cũng thật đằm sâu triết lí. Cả bài đã toát lên một hồn thơ một nguồn thi cảm không bao giờ vơi cạn trước thiên nhiên trước cuộc sống cũng chính là sự cưỡng lại, níu kéo thời gian một sự dung dằng khó tả của một tâm hồn không hề già theo năm tháng.

          Hiểu  và cảm nhận bài thơ “ Sang thu” như thế nên tối đã thiết kế bài giảng nhằm hướng dẫn để học sinh nắm bắt được nguoponf cảm xúc chính của bài thơ, chuyển tải đến cho học sinh được sự tinh tế của tác phẩm một cách tự nhiên mà không gượng ép khô khan tạo cho học sinh sự yêu thích, đem đến cho các em tình yêu quê hương đất nước qua một nét thu rất đẹp, rất Việt Nam.

2 .  Thiết kế bàì giảng

TiÕt 121

Văn bản :      

SANG THU

                                                                         - Hữu Thỉnh

A. Mục tiêu cần đạt  Gióp HS:

                 1.Kiến thức

- Hiểu được những cẩm nhaanj` tinh tế của nhà thơ Hữu Thỉnh về sự boeesn đổi của dất trời từ cuối hạ sang đầu thu

- Vẻ đẹp của thiên nhiên trong khoảnh khắc giao mùa va những siuy nghĩ của tác giả

2. Kĩ năng: Đọc hiểu 1 văn bản thoew trữ tình hiện đại

  - Thể hiện những suy nghĩ cảm nhận về 1 hình ảnh thơ, một khổ thơ, 1 tác phẩm 

3. Thái độ:

    - Có thái độ , tình cảm với thiên nhiên, yêu quê hương đất nước

  -  Rèn luyện thêm năng lực cảm thụ thơ ca

b. Chuẩn bị :

   Giáo viên: TÌm hiểu kĩ văn bản, chuẩn kiến thức, soanj` bài

  Học sinh:  Soạn bài theo hướng dẫn của giáo viên

                 - Tham khảo tài liệu có liên quan

C. Lên lớp:

   1, Ổn định lớp

   2. Kiểm tra bài cũ: 

           - Đọc thuộc lòng và diễn cảm bài thơ "Viếng lăng Bác", phân tích những hình ảnh : hàng tre, mặt trời, vầng trăng, tràng hoa, trời xanh trong bài thơ.

            - Kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh

                    3. Bµi míi:         

 4. Củng cố, hướng dẫn học bài ở nhà:

          - Học thuộc lòng, nắm nội dung,nghệ thuật của bài thơ.

          - Phân tích cảm thụ về một đoạn thơ hay, đặc sắc trong bài.

          - Sưu tầm thêm một số đoạn thơ, bài thơ viết về mùa thu, cảm nhận để thấy được nét đặc sắc trong bài.

          - Soạn bài : Nói với con

III. KẾT QUẢ THỰC HIỆN

          Từ cách hiểu, cảm nhận và định hướng thiết kế bài soạn  trong quá trình lên lớp bằng việc kết hợp các phương pháp vừa gợi dẫn nêu vấn đề, dẫn dắt học sinh tiếp cận và thâm nhập văn bản thông qua hình ảnh, ngôn từ với các hình thức diễn cảm, suy nghĩ trả lời câu hỏi, thảo luận nhóm, trao đổi nhanh. Học sinh sẽ dễ dàng nắm bắt được cái thần, cái hồn của tác phẩm mà không cảm hấy khô khan hay bế tắc. Mặc dù đối tượng học sinh do tôi quản lí thuộc vùng sâu vùng xa, không phải là lớp chuyên, lớp chọn nhưng qua bài “ Sang thu” các em đã cảm nhận được đặc điểm của bức tranh thiên  nhiên cùng tình cảm thiết tha, tâm hồn tinh tế của Hữu Thỉnh trong bài thơ. Giờ học diễn ra nhẹ nhàng, tạo được tâm thế thoải mái cho học sinh khi tiếp cận văn bản:

-         Kích thích được lòng say mê văn học

-         Huy động được các em tham gia vào các haojt động một cách tích cực

-         Học sinh tiếp nhận văn bản theo đúng đặc trưng bộ môn

-         Học sinh yêu thích, hiểu và thuộc bài ngay tại lớp

C. KẾT THÚC VẤN ĐỀ

                   Cảm nhận và khai thác một tác phẩm văn học, đặc biệt là thơ trữ tình rất khó và có nhiều cách khác nhau, nhiều phương pháp khác nhau, tùy thuộc vào điều kiện giảng dạy và đối tượng học sinh. Mỗi giáo viên có một cách định hướng bài giảng riêng tùy theo cách cảm thụ của mình. Trong phạm vi bài viết này tôi không có tham vọng đưa ra một  mô hình chung về bài soạn cho văn bản “Sang thu”. Tuy nhiên, đây là cảm nhận riêng nhưng tôi vẫn mạnh dạn  trình bày nên chắc chắn sẽ có nhiều khiếm khuyết, rất mong nhận được sự góp ý của các thành viên trong tổ để chuyên đề có thể áp dụng và đưa lại hiệu quả  tốt hơn!